سايتقا كىرۋ
ءسىزدىڭ ورنىڭىز:جەتى ءبىلىم - عىلمي ماقالالار - 浏览文章

تاربيەلى ءبىلىم بەرۋ

2016/7/30 16:56:57كورىلىمى(0)بۇل ماقالاعا0وقىرمان پىكىر جازعان

مايراگۇل تولەگەن

استانا№56 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ مۇعالىمى

 

وتباسى  –  ادامزات قوعامىنىڭ ەڭ شاعىن بەينەسى. ونىڭ ۇستىنە  –  اتا-انا دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدى اقىل-ەس، ومىرگە تالپىنىس جاعىنان دامىتۋدى قامتاماسىز ەتىپ، رۋحاني جاعىنان جەتىلدىرەدى. ءسويتىپ،  ونى ازامات رەتىندە قالىپتاستىرادى. وتباسى تاربيەسى قوعامداعى وزگەرىستەرمەن تىعىز بايلانىستى.   ا. س. ماكارەنكو «اتا-انالارعا ارنالعان كىتابىندا»: «بالا تاربيەسىندە ءسىزدىڭ ءىس-قيمىلىڭىزدىڭ ءوزى شەشۋشى رول اتقارادى. ءسىز تاربيەنى ءسوز ارقىلى نەمەسە ۇيرەتۋ، بۇيىرۋ ارقىلى ىسكە اسىرامىن دەپ ويلاماڭىز. تاربيە ءومىردىڭ ءار ساتىندە جۇزەگە اسادى. ول ءسىزدىڭ قالاي كيىنەتىنىڭىز، سويلەيتىنىڭىز، قالاي كۇلگەنىڭىز، وسىنىڭ بارلىعى بالا ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ال وتباسىندا ءسىز دورەكىلىك كورسەتىپ، جۇبايىڭىزدى جابىرلەسەڭىز مۇنداي ىسىڭىزبەن ءسىز بالاعا جامان تاربيە بەرەسىز»،  –  دەيدى  . ءيا، تاربيە وتباسىنان باستالادى. سوندىقتان اتا-انا بالالارىنىڭ بويىنان جات قىلىق كورسە، مۇعالىمدەردى، جولداستارىن، قوعامدى كىنالاي بەرمەي، «بالامدى تاربيەلەۋدە قاي جەرىنەن اعاتتىق كەتتى، بالامنىڭ بويىنا جاقسى ادەت سىڭىرۋدە، جاقسى تاربيە بەرۋدە قاي جەردەن جاڭىلدىم» دەپ وي تۇيگەنى ابزال. كۇندەلىكتى «بەتى-قولىڭدى جۋ، ءتىسىڭدى تازالا، وتىرىك ايتپا، بىرەۋدىڭ زاتىن رۇقساتسىز الما» دەگەن سياقتى سوزدەردى ايتۋعا جەڭىل بولعانمەن، ولاردىڭ تاربيەلىك ءمانى زور ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. وسىدان بالا تازالىققا، شىنشىلدىققا، ۇقىپتىلىققا ۇيرەنەدى. «تاربيە باسى  –  تال بەسىك»، «ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەن دانا سوزدەر تەككە ايتىلماسا كەرەك.   وركەنيەت جولىندا العا ۇمتىلعان ۇلت، قوعام ەڭ الدىمەن جاس ۇرپاققا وقۋ-ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دۇرىس جولعا قويۋى ءتيىس. سوندىقتان دا ەلباسىمىز XXI عاسىردى ءبىلىم جارىسى عاسىرى دەپ اتاپ وتىر. تاربيەنىڭ ماقساتى ءپاندى كەرەمەت مەڭگەرگەن وقۋشى تاربيەلەۋمەن قاتار، ەڭ باستىسى ادامدى تاربيەلەۋ. بۇگىنگى كۇنى ءبىز، بۇكىل الەم حالقى، ءبىر كىسىدەي جاڭا ءداۋىر، جاڭا عاسىر  –  جاڭا مىڭ جىلدىققا اياق باسىپ وتىرمىز. شاكارىمنىڭ: «ادامنىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە ءۇش ساپا نەگىز بولا الادى. ولار بارلىعىنان باسىم بولاتىن ادال ەڭبەك، ءمىنسىز اقىل، تازا جۇرەك. بۇل سانالار ادامدى دۇنيەگە كەلگەن كۇننەن باستاپ تاربيەلەيدى»،  –  دەگەن ءسوزى بار. ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋ ءىسى ءبىلىم بەرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇل بالانىڭ سەزىمىنە اسەر ەتۋ ارقىلى ىشكى دۇنيەسىن وياتۋدىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىرادى.   اتا-انا  –  بالا تاربيەسىندەگى باستى تۇلعا. سوندىقتان اكە دە، شەشە دە بالالارىنىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ، مىنەز-قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەردى جەتە بىلگەنى ءجون. بالالارمەن اڭگىمەلەسكەندە ولاردىڭ پىكىرىمەن دە ساناسىپ وتىرعان ورىندى. ءوز ۇل-قىزىمەن اشىق سويلەسە الماي، سىرلاسا بىلمەيتىن اتا-انالار: «ەكەۋمىز دە جۇمىستامىز، كەشكىسىن ءۇي شارۋاسىنان قول تيمەيدى، بالامەن سويلەسۋگە ۋاقىت جوق»،  –  دەگەندى ايتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. بالامەن سويلەسۋگە، ءتىپتى ارنايى ۋاقىت ءبولۋدىڭ قاجەتى جوق. اكە مەن شەشە ۇل-قىزدارىمەن ءۇي شارۋاسىندا ءجۇرىپ-اق اڭگىمەلەسىپ، وي بولىسۋگە نەگە بولماسقا. پەرزەنتىن مەكتەپكە اپارىپ، الىپ قايتار جولدا سىرلاسىپ اڭگىمەلەسۋگە بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. ءبۇلدىرشىن مەكتەپتە بولعان جايدى اڭگىمەلەپ، دوستارى جايلى وي پىكىرىمەن بولىسكىسى كەلەدى. وعان ۋاقىتىم جوق دەپ تيىپ تاستاماي، سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، ءوز پىكىرىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز ول بالانىڭ ويىندا دۇرىس پىكىر قالىپتاستىرادى. بالا دەگەنىمىز  –  بولاشاق. ولاردى قالاي تاربيەلەسەك بولاشاعىمىز سولاي بولماق. كەلەشەگىمىزدىڭ قوجاسى  –  ۇل-قىزدارىمىزدى ءبىلىمدى دە مادەنيەتتى، تاربيەلى دە ادەپتى، كىشىپەيىل دە قاراپايىم ەتىپ تاربيەلەۋ ءوز قولىمىزدا.

«ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم ەمەس، تاربيە بەرىلۋى كەرەك، تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتتىڭ قاس جاۋى، ول كەلەشەكتە ونىڭ بارلىق ومىرىنە اپات اكەلەدى»،  –  دەيدى ءابۋناسىر ءال-فارابي. سونىمەن، قورىتا كەلە، جاس ۇرپاققا تالىم-تاربيە بەرۋدى قوعام، ۇستازدار قاۋىمى بولىپ، ەڭ باستىسى اتا-انالار بولىپ قولعا الساق بولاشاعىمىز جارقىن بولماق. بالالارىمىزدى وتان سۇيگىشتىككە، اتا-بابا سالت-ءداستۇرىن قۇرمەتتەيتىن ۇرپاق تاربيەلەۋ بارشاعا بىردەي مىندەت. بۇل  –  بۇگىنگى كۇندەگى ماسەلەنىڭ ماسەلەسى.     


كلت ءسوز:بالا تاربيەسى
الدىنعى ماقالا: ەلىمىزگە قانداي ماماندار قاجەت
كەلەسى ماقالا:没有了
ءوتىمدى ماقالا